Buikpijn na het eten van brood, aanhoudende vermoeidheid of diarree die maar niet overgaat? Dit kunnen tekenen zijn van coeliakie. Bij coeliakie reageert het immuunsysteem op gluten, een eiwit in tarwe, rogge en gerst. Daardoor raakt het slijmvlies van de dunne darm beschadigd, wat leidt tot een brede waaier aan klachten. De symptomen van coeliakie herkennen is lastig, omdat ze sterk van persoon tot persoon kunnen verschillen.
Wat gebeurt er in je lichaam bij coeliakie?
Als iemand met coeliakie iets met gluten eet, raakt het slijmvlies van de dunne darm beschadigd. De kleine uitsteeksels in de darm, de zogenoemde darmvlokken, verdwijnen geleidelijk. Die vlokken zijn nodig om voedingsstoffen op te nemen. Zonder gezonde darmvlokken neemt het lichaam minder goed vitamines, mineralen en andere stoffen op. Dat verklaart waarom coeliakie zoveel verschillende klachten kan geven, ook buiten de buik.
De meest voorkomende klachten
De typische spijsverteringsklachten zijn de bekendste signalen. Heb je last van een of meer van de volgende klachten, dan is het slim om dit te bespreken met je huisarts:
- Chronische diarree of lossere stoelgang
- Winderigheid en een opgeblazen gevoel
- Buikpijn of krampen, vooral na het eten
- Misselijkheid of braken
- Gewichtsverlies zonder duidelijke oorzaak
Deze klachten ontstaan doordat de beschadigde darmwand zijn werk niet goed meer kan doen. Voedsel wordt minder goed verteerd en dat merkt het lichaam direct.
Minder bekende symptomen buiten de buik
Wat coeliakie zo lastig herkenbaar maakt, is dat lang niet iedereen last heeft van buikklachten. Soms staan heel andere klachten op de voorgrond. Dit worden ook wel atypische of extra-intestinale symptomen genoemd.
- Aanhoudende vermoeidheid en futloosheid
- Bloedarmoede, door een slechte opname van ijzer of foliumzuur
- Botontkalking, door een tekort aan calcium en vitamine D
- Huiduitslag, ook wel dermatitis herpetiformis genoemd
- Hoofdpijn of concentratieproblemen
- Tintelingen of gevoelloosheid in handen en voeten
- Gewrichtspijn
- Bij kinderen: groeiachterstand of vertraagde puberteit
Juist deze minder voor de hand liggende klachten zorgen er vaak voor dat de diagnose lang op zich laat wachten. Mensen bezoeken soms eerst de dermatoloog, orthopeed of neuroloog voordat coeliakie als oorzaak op tafel komt.
Symptomen bij kinderen versus volwassenen
Bij jonge kinderen vallen de klachten vaak eerder op. Ze groeien minder goed, hebben een bolle buik, zijn prikkelbaarder dan normaal en hebben regelmatig diarree. Bij tieners en volwassenen is het beeld vaak vager. Vermoeidheid, bloedarmoede of huidproblemen zijn dan vaker de eerste aanwijzingen. Soms hebben mensen jarenlang milde klachten die ze als normaal beschouwen, terwijl er al beschadiging in de darm plaatsvindt.
Wanneer ga je naar de huisarts?
Heb je al langer dan een paar weken last van buikklachten, extreme vermoeidheid of andere klachten uit de lijsten hierboven? Dan is het verstandig om naar de huisarts te gaan. Zeker als er iemand in je directe familie is met coeliakie, want de aandoening heeft een erfelijke component. Mensen met een eerstegraads familielid met coeliakie hebben een duidelijk hogere kans om de aandoening zelf ook te ontwikkelen.
Stop niet zelf met gluten eten voordat je getest bent. De bloedtest die de arts afneemt, meet antistoffen die het lichaam aanmaakt als reactie op gluten. Als je al glutenvrij eet, kunnen de uitslagen van die test onbetrouwbaar worden en is de diagnose moeilijker te stellen.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
De huisarts beginnt meestal met een bloedonderzoek. Daarin wordt gekeken of het lichaam specifieke antistoffen aanmaakt, zoals anti-tTG antistoffen. Is de bloedtest positief, dan volgt in de meeste gevallen een kijkonderzoek van de dunne darm, een zogenoemde gastroscopie. Daarbij neemt de arts een klein stukje darmweefsel af om onder de microscoop te bekijken. Pas als beide onderzoeken de diagnose bevestigen, staat coeliakie vast.
Checklist: wanneer coeliakie symptomen herkennen extra relevant is
- Je hebt langdurig last van buikpijn, diarree of een opgeblazen gevoel
- Je bent moe, ook na voldoende slaap
- Bloedonderzoek toont bloedarmoede aan zonder duidelijke oorzaak
- Je hebt een onverklaarbaar tekort aan ijzer, foliumzuur of vitamine D
- Je hebt een rode, jeukende huiduitslag die maar niet overgaat
- Een ouder, broer, zus of kind heeft de diagnose coeliakie gekregen
- Je kind groeit minder goed of heeft een vertraagde ontwikkeling
Wat kun je zelf doen?
Herken je meerdere klachten uit dit artikel? Schrijf ze op, inclusief wanneer ze optreden en of ze verband houden met bepaalde maaltijden. Die informatie helpt de huisarts om sneller de juiste richting te kiezen. Houd ook bij of klachten erger worden na het eten van brood, pasta, koek of andere producten met gluten. Zo geef je de arts een concreet beeld van wat er speelt.
Veelgestelde vragen
Kunnen de symptomen van coeliakie ook op andere aandoeningen lijken?
Ja, de klachten van coeliakie lijken sterk op die van andere darmaandoeningen, zoals het prikkelbare darmsyndroom (PDS) of een lactose-intolerantie. Dat is een van de redenen waarom de diagnose soms pas na jaren wordt gesteld. Alleen een bloedtest en eventueel een darmonderzoek kunnen uitsluitsel geven.
Is coeliakie hetzelfde als een glutenallergie of glutensensitiviteit?
Nee, coeliakie is niet hetzelfde als een glutenallergie of niet-coeliakie glutensensitiviteit. Bij coeliakie is er sprake van een auto-immuunreactie waarbij de darmwand beschadigt. Bij glutensensitiviteit zijn er ook klachten na het eten van gluten, maar zonder de darmschade die bij coeliakie optreedt. Een echte glutenallergie is zeldzaam en werkt via een ander mechanisme.
Kan coeliakie op latere leeftijd ontstaan?
Coeliakie kan zich op elke leeftijd openbaren, ook op volwassen of oudere leeftijd. Iemand kan genetisch aanleg hebben voor de aandoening, maar pas later in het leven klachten krijgen. Soms wordt de aandoening getriggerd door een periode van stress, een infectie of een grote lichamelijke verandering.
Verdwijnen de klachten als je glutenvrij gaat eten?
Bij mensen met bevestigde coeliakie verbeteren de klachten in de meeste gevallen aanzienlijk als ze volledig glutenvrij eten. De darmwand herstelt zich geleidelijk. Hoe lang dat herstel duurt, verschilt per persoon. Het is belangrijk om de diagnose eerst officieel te laten bevestigen voordat je overstapt op een glutenvrij dieet.
