Glutenvrije voeding is de afgelopen jaren steeds bekender geworden, maar voor veel mensen is het nog niet helemaal duidelijk wat het precies inhoudt. Gluten is een mengsel van eiwitten dat van nature zit in granen zoals tarwe, rogge en gerst. Voor de meeste mensen is dat geen enkel probleem. Maar voor mensen met coeliakie of glutensensitiviteit kan het eten van deze eiwitten serieuze klachten geven. Dat maakt een dieet zonder gluten voor hen geen keuze, maar een noodzaak.
Wat gluten met je lichaam kunnen doen
Bij mensen met coeliakie reageert het immuunsysteem op gluten alsof het een vijand is. Dit veroorzaakt een ontstekingsreactie in de dunne darm, waardoor de darmwand beschadigt. Hierdoor neemt het lichaam voedingsstoffen minder goed op. Klachten zoals buikpijn, diarree, vermoeidheid en gewichtsverlies komen dan vaak voor. Bij kinderen kan de groei achterblijven. Naast coeliakie bestaat er ook niet-coeliakie glutensensitiviteit. Bij deze aandoening zijn de klachten vergelijkbaar, maar is er geen schade aan de darmwand aantoonbaar. Mensen met deze gevoeligheid voelen zich beter wanneer ze geen gluten eten, ook al is de oorzaak nog niet volledig begrepen door wetenschappers.
Welke producten je wel en niet kunt eten
Veel gewone voedingsmiddelen bevatten gluten. Brood, pasta, koekjes, cake en crackers zijn daar de meest bekende voorbeelden van. Ook in soepen, sauzen en kant-en-klaarmaaltijden zitten vaak verborgen gluten. Wie granen wil vermijden, heeft gelukkig ook volop keuze uit producten die van nature vrij zijn van deze eiwitten. Rijst, mais, quinoa, boekweit, amarant en teff zijn granen en zaden die je zonder zorgen kunt eten. Groenten, fruit, vlees, vis, eieren, peulvruchten en zuivel zijn eveneens van nature vrij van gluten. In de supermarkt zijn tegenwoordig ook speciale producten te vinden met het internationale glutenvrij logo: een doorgestreept graanaar. Dat symbool geeft aan dat het product voldoet aan de wettelijke norm van maximaal 20 milligram gluten per kilogram.
Hoe je praktisch omgaat met een glutenvrij dieet
Thuis is het vrij goed te doen om zonder gluten te koken, zeker als je vertrouwd raakt met de alternatieven. Glutenvrij meel, gemaakt van rijst of andere toegestane grondstoffen, kun je gebruiken om zelf brood of gebak te maken. Buitenshuis vraagt het dieet meer aandacht. In restaurants is het slim om altijd te vragen naar de bereiding, want kruisbesmetting is een reëel risico. Dat gebeurt wanneer glutenvrije producten in aanraking komen met gewone bloem of apparatuur waarop eerder gluten zaten. Een snijplank die gebruikt is voor normaal brood, kan al genoeg zijn om klachten te veroorzaken bij iemand met coeliakie. Het helpt om van tevoren een menu door te nemen of zelfs te bellen met een restaurant. Veel eetgelegenheden zijn hier tegenwoordig goed op ingesteld en denken graag mee.
Is glutenvrij eten ook gezonder voor mensen zonder klachten
Een populaire gedachte is dat een dieet zonder gluten voor iedereen gezonder is. Dat beeld klopt niet. Voor mensen die gluten prima verdragen, biedt het weglaten ervan geen gezondheidsvoordeel. Sterker nog, veel glutenvrije vervangers bevatten meer suiker, vet en zout dan gewone producten, omdat fabrikanten de smaak en structuur op een andere manier moeten opvangen. Volkoren graanproducten met gluten leveren vezels, vitamines en mineralen die bijdragen aan een gevarieerd voedingspatroon. Wie zonder medische reden kiest voor glutenvrij eten, loopt het risico om tekorten op te lopen, tenzij het dieet goed is samengesteld. Een diëtist kan helpen om bij een beperkt dieet toch alle voedingsstoffen binnen te krijgen die het lichaam nodig heeft.
Veelgestelde vragen
Moet je een diagnose hebben voordat je glutenvrij gaat eten?
Het is verstandig om eerst een arts te raadplegen voordat je gluten weglaat uit je voeding. Als je stopt met het eten van gluten voordat er onderzoek is gedaan, kan een eventuele diagnose van coeliakie minder betrouwbaar worden. De test werkt alleen goed als je nog steeds gluten eet.
Kan iemand met coeliakie worden genezen?
Coeliakie is op dit moment niet te genezen. De enige manier om klachten te voorkomen en darmschade te herstellen is door levenslang geen gluten te eten. Bij de meeste mensen herstelt de darm zich goed als het dieet strikt wordt gevolgd.
Zitten er ook gluten in haver?
Haver bevat van nature een ander soort eiwit dan tarwe, rogge en gerst. Toch is gewone haver vaak besmet met gluten doordat het wordt verbouwd of verwerkt naast graansoorten die wel gluten bevatten. Speciaal gecertificeerde haver, aangeduid als glutenvrije haver, is voor veel mensen met coeliakie wel toegestaan, maar dit verschilt per persoon.
Hoe herken je verborgen gluten op een etiket?
Op verpakkingen zijn gluten terug te vinden onder namen als tarwe, spelt, kamut, rogge, gerst en mout. Fabrikanten zijn wettelijk verplicht om glutenbevattende ingrediënten duidelijk te vermelden op het etiket, vaak in vet gedrukt. Het is altijd goed om etiketten te lezen, ook van producten die je al eerder hebt gekocht, want recepturen kunnen veranderen.
Geef een reactie