Coeliakie is een ziekte waarbij het lichaam gluten aanvalt als een gevaar. Gluten zijn eiwitten die van nature voorkomen in tarwe, rogge en gerst. Bij mensen met deze aandoening reageert het immuunsysteem zo heftig op gluten, dat het slijmvlies van de dunne darm beschadigt. Dat klinkt misschien technisch, maar de gevolgen zijn heel concreet en kunnen het dagelijks leven flink beïnvloeden. Wereldwijd heeft ongeveer één op de honderd mensen deze aandoening, al weten veel mensen niet dat ze hem hebben.
Wat er in de darm gebeurt bij glutenintolerantie
De dunne darm is bekleed met kleine uitsteekseltjes, ook wel darmvlokken genoemd. Deze vlokken zorgen ervoor dat voedingsstoffen goed worden opgenomen in het bloed. Bij iemand met glutenintolerantie worden deze vlokken steeds verder beschadigd door de reactie van het immuunsysteem. Na verloop van tijd verdwijnen ze bijna volledig. Het gevolg is dat het lichaam veel minder voedingsstoffen opneemt, zoals ijzer, calcium en vitamine B12. Dat kan leiden tot vermoeidheid, bloedarmoede en botontkalking, ook als iemand genoeg eet. De schade aan de darm herstelt pas als iemand volledig stopt met het eten van gluten.
Klachten die op glutenziekte kunnen wijzen
De symptomen van glutenziekte zijn heel wisselend. De ene persoon heeft veel last van buikpijn, diarree en een opgezette buik. Een ander voelt zich vooral moe, heeft last van huidproblemen of kampt met concentratieproblemen. Kinderen met deze aandoening groeien soms minder goed en komen moeilijk aan in gewicht. Wat het lastig maakt, is dat sommige mensen nauwelijks klachten hebben terwijl de darm toch beschadigd raakt. Dit wordt ook wel stille of sluimerende glutenziekte genoemd. Juist daardoor duurt het bij veel mensen jaren voordat de diagnose gesteld wordt. Gemiddeld duurt het in Nederland meer dan zes jaar voor iemand de juiste diagnose krijgt.
Hoe de diagnose wordt gesteld
Een arts begint bij vermoeden van glutenintolerantie meestal met een bloedonderzoek. Daarin wordt gezocht naar bepaalde antistoffen die het lichaam aanmaakt als reactie op gluten. Als die antistoffen verhoogd zijn, volgt een darmbiopsie. Tijdens een kijkonderzoek neemt de arts kleine stukjes weefsel uit de dunne darm. Onder de microscoop is dan goed te zien of de darmvlokken beschadigd zijn. Het is belangrijk dat iemand gluten blijft eten tot aan het onderzoek, anders kan de uitslag onbetrouwbaar zijn. Op eigen houtje stoppen met gluten voor een test is dus geen goed idee, ook al voelt dat misschien logisch.
Leven zonder gluten: de enige behandeling
Er bestaat geen medicijn tegen glutenziekte. De enige manier om de darm te laten herstellen en klachten te verminderen, is een strikt glutenvrij dieet. Dat betekent geen brood, pasta, koekjes of andere producten op basis van tarwe, rogge of gerst. Ook verborgen gluten vormen een risico. Die zitten bijvoorbeeld in soepblokjes, sauzen en zelfs sommige medicijnen. Kruisbesmetting is eveneens een aandachtspunt: als glutenvrij brood in aanraking komt met een mes dat gebruikt is voor gewoon brood, kan dat al genoeg zijn om klachten te veroorzaken. Gelukkig groeit het aanbod van glutenvrije producten in supermarkten en restaurants. Met de juiste kennis en wat planning is een gezond en gevarieerd leven zeker haalbaar.
Veelgestelde vragen
Is coeliakie hetzelfde als een glutenallergie of glutensensitiviteit?
Coeliakie is niet hetzelfde als een glutenallergie of glutensensitiviteit. Bij glutenziekte reageert het immuunsysteem zo sterk op gluten dat de darmwand beschadigt. Bij glutensensitiviteit zijn er ook klachten na het eten van gluten, maar is er geen aantoonbare beschadiging van de darm. Een glutenallergie waarbij het immuunsysteem via een andere weg reageert, wordt tarweallergie genoemd en is ook weer anders.
Kan glutenziekte op latere leeftijd ontstaan?
Glutenziekte kan op elke leeftijd ontstaan, ook op volwassen leeftijd of bij ouderen. Soms is de aanleg er al van jongs af aan, maar komen de klachten pas later tot uiting, bijvoorbeeld na een periode van stress, een infectie of een zwangerschap. Het is dus niet zo dat iemand die op zijn dertigste klachten krijgt, het als kind ook al had moeten merken.
Herstelt de darm volledig als je stopt met gluten eten?
Bij de meeste mensen herstelt het darmslijmvlies volledig als ze strikt glutenvrij eten. Dit herstel duurt bij volwassenen vaak één tot twee jaar. Bij kinderen gaat het herstel sneller. Hoe goed de darm herstelt, hangt af van hoe nauw iemand het dieet volgt. Zelfs kleine hoeveelheden gluten kunnen het herstel vertragen.
Moeten familieleden ook getest worden als iemand glutenziekte heeft?
Ja, het is verstandig om eerstegraads familieleden te laten testen als iemand in het gezin de diagnose heeft gekregen. Glutenziekte heeft een erfelijke component. Ouders, broers, zussen en kinderen van iemand met deze aandoening hebben een grotere kans om het zelf ook te hebben, ook als ze geen duidelijke klachten ervaren.
Geef een reactie